|
||||||||
|
REMKO VAN DAMME aka Black Label is voor Rootstime al lang geen onbekende meer. In december ‘23 stond Remko (zang, gitaar, mondharmonica) als frontman van GUTBUCKET, op de affiche van de “Rootstime Free Living Room Concerts” van Bed’nBlues in Halen. Gutbucket is niet alleen de chaotische en onvoorspelbare Amerikaanse jazz/fusion band uit Brooklyn/NY, maar ook een Belgisch Delta blues trio uit resp. A’pen/’t Stad, Kampenhout & Brussel. Verder maakten ook Michael Trompeneers (drums, piano) & Rik Lenaerts (contrabas) deel uit van het trio, dat stond voor eigenzinnige originele Delta “oer” blues. Remko Van Damme (Antwerpen, °1971) studeerde in 1993 af aan de toneelschool van Eindhoven en werkte als regisseur bij Muziektheater Transparant. Hij acteerde in Vlaamse tv-series en is blues muzikant. Sinds 2018 brengt hij onder de naam “Black Label - The Robert Johnson Songbook” voorstellingen waarin hij de geschiedenis van de blues combineert met muziek van Robert Johnson. Hiermee won hij in 2025 de muziekwedstrijd “Sterk Onversterkt”. Wat maakt blues artiest Robert Johnson de dag van vandaag nog frappant? Waarom spreekt de country blues van één van de meest raadselachtige figuren uit de muziekgeschiedenis, die op 27-jarige leeftijd overleed -de éérste, met terugwerkende kracht, van de “27 club”- en die “maar” 30 nummers (incl. het 30ste dat nooit op plaat is geraakt) naliet, nog steeds muzikanten van alle leeftijden en levels aan? Wat als Johnson er niet geweest was? Open vragen, waarop ik al lezend antwoorden zocht… Robert Leroy Johnson (°1911†1938, afgekort RJ) kende zijn “echte” vader niet. Hij groeide op in Robinsonville/MS bij zijn moeder, Julia Major Dodds (°1874†?). RJ leerde gitaar spelen met de hulp van zijn belangrijkste gitaarleraar, de kleine obscure maar bijzondere, Isaiah “Ike” Zimmerman (°1907†1967), in wiens huis RJ zo’n twee jaar verbleef én met wie hij als duo optrad. Johnsons passie voor gitaar was een kans om onder het juk van zijn kwade stiefouder uit te komen. Charley Patton (°1891†1934) en Eddie James “Son” House (°1902†1988) waren zijn mentors. RJ trouwde in 1929 met de 16-jarige Virginia Travis. Virginia en de baby stierven in 1930, door gebrek aan medische hulp, tijdens de misval. Men beschuldigde Johnson ervan dat hij, door de blues te spelen, de dood van zijn vrouw en kind had afgeroepen. Volgens de overlevering sloot Johnson in die zwarte periode, op een kruispunt buiten Clarksdale/MS een pact met de duivel (verwijzend naar een eeuwenoud Afrikaans voodooritueel), waar hij zijn ziel inruilde voor virtuoze gitaarvaardigheden, voor de eeuwige roem. Dit alles op voorwaarde, dat hij nog maar acht jaar te leven zou hebben. Na een van zijn optredens zou hij affreuze whisky gedronken hebben en overleed -vergiftigd met passagreen of vervloekt?- hij enkele dagen later. Officieel is niet bekend waar Johnson is begraven. Er bestaan drie verschillende locaties van grafstenen van de “King of the Delta Blues”, die beide pas later zijn geplaatst: Greenwood (de méést waarschijnlijke), Quito en Morgan, alle in de staat Mississippi… Robert Johnson leefde en stierf in de overtuiging dat de spirituele wereld hem in zijn macht had. Het was Remko’s streven om in zijn boek, d.m.v. een persoonlijke ontmoeting, Robert Johnson te doorgronden. Het werd hem al snel duidelijk, dat je Johnson niet los kan zien van de geschiedenis van Deep South: het racisme, de armoede, de segregatie, voodoo/mojo en de schreeuw om vrijheid. Was het wel de duivel die RJ in zijn agonie op het kruispunt ontmoette? Of was het Esu Elegbaran (de poortwachter van het dodenrijk), beter bekend als Papa Legba (de welsprekendheidskunstenaar), die hij om hulp ging vragen? Uiteindelijk kon ook een voodoodokter niet verhinderen dat hij zijn leven in doodangst verliet… Remko’s zoektocht telt 283 pagina’s en 53 chapiters, inclusief sobere zelfgetekende zwart/wit, Bill Traylor-achtige tekeningen, waarmee hij de sfeer van sommige hoofdstukken fixeert. Je leest er niet alleen zijn gefragmenteerd en knap geschreven / vlot lezend RJ-verhaal dat hij voor het éérst als adult beleefde, maar je wordt ook gedetailleerd geïnformeerd over het tijdsgebeuren en wat er zich in bredere context in de VS afspeelde. Wat voor Remko al duidelijk was, is dat het kwaad altijd een duivelse aantrekkingskracht op (vooral) blues muziek, los van de oorzaak en van de geprikkelde vertolker had. Vanuit Afrika importeerden duizenden zwarte slaven hun cultuur en zwarte muziek naar de plantages in het diepe Zuiden. Mede door de muziek en de religieuze gebruiken konden de slaven, na de gevoerde ontvoogdingsstrijd om los te komen van de macht van hun meesters en gelijke rechten te verkrijgen, overleven. Dank zij Remko leerde ik dat de blues -het woord is afgeleid van “the blue devils” (somberheidsdemonen)- in de éérste plaats een gezongen vers was en dat (hun eigen) taal belangrijk was in de emancipatie van de slaven. Leerde ik hoe belangrijk de traditie van de “knife songs” is voor slidegitaristen en dat blues staat voor spirituele weerbaarheid, vreugde en genezing. En, dat zwarte muziek bedoeld was om te dansen, maar duivels is en dat de juke joint de plaats was waar alles wat God verbood gebeurde… Ook dank zij Remko kreeg ik een relatief coherent beeld van Robert Johnson, die door zijn altijd onderweg en opgejaagd zijn, altijd in nevel gehuld en als een gekwelde vagant door een rusteloos leven ging. Hij droeg een levenslange pijn met zich mee. RJ was één van de artiesten, die een stem gaf aan de zwarte onderdrukking, die vandaag de dag nog steeds een verzetsstem gebleven is. Nog dit, nog nooit is er iemand erin geslaagd om gitaar te kunnen spelen als Robert Johnson, om in de buurt te komen, hem te benaderen. Is dat een must om blues man te zijn/worden? Ik denk het niet en het is zoals Remko stelt: “ik moest het op mijn manier doen met mijn eigen stijl en voorkeur, zolang ik het maar deed met hart en ziel…”. Remko besluit: “De wereld waarover Robert Johnson ooit zong, is nog steeds de wereld van vandaag…”. Wijze woorden! Eric Schuurmans
|
|||||||