MARTYN JOSEPH @ ARSCENE, HANSBEKE - 14/02/16

Je zou die stroom aan boeiende songteksten, oneliners, filosofische bespiegelingen, levenslessen, suggesties en vragen willen vasthouden, maar je krijgt de kans niet: in de dagen en weken na het concert schiet je wel een en ander weer te binnen, meestal buiten verband. Maar op het moment zelf reis je mee in zijn leefwereld

Je kan er niet omheen: als singer-songwriter Martyn Joseph ergens één keer heeft opgetreden, is de kans groot dat hij daar meerdere malen de boel in de fik mag zetten. Dat is dan gemiddeld om de twee jaar, en dan brengt hij steevast één nieuw album mee… of méér, want de Welshman zit omzeggens nooit stil. Naast het gebruikelijke studioalbum, is dat een liveschijf, een verzamelaar, een plaat met heropnames of een tribuut, dat allemaal via zijn eigenPipe Records, dat hij in 1999 oprichtte. Intussen zijn het er meer dan dertig, op dertig jaar loopbaan. Neemt hij niet op, dan rotst hij de wereld af, naar al die plaatsen waar ze hem telkens weer met open armen ontvangen. Hoe hij nog de tijd vindt om zijn voortdurend bijgewerkte site te stofferen en te superviseren, is een compleet raadsel, temeer daar hij beslist heeft om de dingen waar hij verbaal voor staat om te zetten in daden. Zoiets kan je enkel met een vast team, denk je dan, maar sinds zijn vorige Belgische passage is ook daar verandering in gekomen. De man uit Cardiff vond een nieuwe liefde in de eveneens Welshe Justine, met wie hij enkele weken geleden in het huwelijk trad. Justine bekommerde zich van in het begin om het Let Yourself Trust, toen Martyn het in 2014 opstartte, een fonds, waarover hij aan het einde van het eerste deel van het Hansbeekse concert zou uitweiden…

Martyn Joseph en Arscene, dat is dus zo’n love story die blijft duren. Joseph stond al heel lang op het verlanglijstje van lokaal keuzeheer Wouter Labarque toen Martyn op 3 maart 2012 een eerste maal aantrad in de Hansbeke (of ‘Ansbèkè’ zoals Martyn zelf zo graag en met nadruk zegt) Met zijn gebruikelijke elan palmde hij toen de als concertzaal dienst doende opnamestudio in, zodat hij er op 17 mei 2013 zijn dan al trouwe publiek vergastte op een bijzonder sterk optreden. Zo sterk dat, toen Martyn de opname, die er bijna toevallig gemaakt was, een half jaar later beluisterde, hij verbaasd stond over de kwaliteit en ze meteen goed voor de dienst vond. De dubbel cd ‘Official Bootleg – Live In Hansbeke, Belgium – May 2013‘ was geboren, derde telg in de reeks. In 2014 bracht Martyn zijn hommage aan Bruce Springsteen uit, ‘Tires Rushing By In The Rain’. Het optreden van Valentijnsdag 2016 was, als we goed geteld hebben, het derde in Arscene en meteen ook het laatste in een reeks van elf Nederlandse en Belgische concerten (op 5/2 was hij in Listwaar in Oud-Heverlee) Zoals verwacht had Martyn zijn studioalbum uit 2015 mee, ‘Sanctuary’, dat hij op één nummer na integraal zou spelen, maar, en ook dat is geen verrassing, er zou veel méér op het menu staan, maar omzeggens geen van zijn ‘classics’ als ‘Dophins Cry’, ‘Cardiff Bay’ of ‘Have An Angel Walk With Her’.

Zijn komst viel niet in dovemansoren. Dat er echter geen weken van tevoren al een sold out plakte op het gebeuren, had te maken met de zondagavond. Die ligt nu eenmaal minder goed dan een vrijdag of zaterdag. Dat nam niet weg dat Arscene de avond zelf nog volledig vol liep. Wie later kwam of niet reserveerde zat dus in de foyer. Door de handige opstelling van het podium is dat geen punt: iedereen kan alles horen en zien. En Martyn vult elke ruimte waar hij in speelt: we herinneren ons die eerste keer in Brussel, met Martyn die in amper zeven nummers het publiek inpakte van het Paleis voor Schone Kunsten als warm-up voor Art Garfunkel. Naast de getrouwen van de vorige concerten, bleken er bij rondvraag door Martyn zelf toch nog een twintigtal ‘nieuwe’ mensen opgedaagd. Er zat ook een echtpaar dat speciaal voor deze gelegenheid vanuit de UK naar Hansbeke was afgezakt. Ze kregen er een lang en sympathiek applaus voor en hij droeg zelfs een song aan hen op. Martyn bedankte ook een drietal nieuwe fans: nadat die hem aan het werk hadden gehoord, trokken ze in januari naar de UK en woonden er zijn zeven Britse concerten bij! Eén van hen was daarna naar de States getrokken, om Martyns grote held Springsteen drie maal aan het werk te zien… en was afgezakt naar Hansbeke!

Het is onmogelijk een concert van Joseph precies onder woorden te brengen, niet alleen omdat muziek vanzelf al niet ‘verteld’ kan worden, maar ook omdat de songs inhoudelijk zo rijk zijn. Bovendien jakkert de man je aan geluidssnelheid mee in zijn gedachtegang en allerlei bedenkingen vastknoopt aan zijn performance. Je zou die stroom aan boeiende songteksten, oneliners, filosofische bespiegelingen, levenslessen, suggesties en vragen willen vasthouden, maar je krijgt de kans niet: in de dagen en weken na het concert schiet je wel een en ander weer te binnen, meestal buiten verband. Maar op het moment zelf reis je mee in zijn leefwereld. We begrijpen goed dat dit vragen oproept bij de kritische waarnemer. Het gevaar is immers niet denkbeeldig dat de voorman de moraalridder uithangt, met het vingertje waait, wat al knap vervelend is, of veel erger, meningen stuurt en manipuleert, maar we hebben er Joseph nooit misbruik van weten maken. Dat zou immers een aanfluiting zijn van alles waar hij voor staat en zijn echt niet domme publiek zou het gewoonweg niet pikken. Zijn gloeiende emoties zijn echt: woede over het onrecht van deze wereld, zijn inleving met en partij kiezen voor de zwakkeren, zijn verbazing en bewondering voor schoonheid en andermans talenten en inzet zijn allerminst gespeeld, al beseffen we dat het moeilijk moet zijn je optreden na optreden weer op te laden. Het werkt, dank zij zijn eerlijkheid… en bescheidenheid. Ondanks zijn overdonderende podiumpersoonlijkheid en ‘heilige’ overtuiging, heeft het leven hem altijd klein gehouden. Een man van de wereld die zijn plaats in de wereld kent.

Een vliegende start, daar houdt hij van: eerst twee songs uit de nieuwe ‘Sanctuary’, ‘Are You Ready’ (met het refrein van ‘I’m A Believer’ van Neil Diamond als onverwacht einde) en ‘When Will We Find?’ (‘When will we find love? It keeps walking the other way’, een favoriet thema) grijpt hij naar zijn viersnarige tenor guitar en zet aloude meezinger ‘I’m On My Way’ in: meteen, zonder dat hij ernaar moet hengelen, zingen de meeste aanwezigen luidkeels het refrein mee. Vaak is zo’n meezingsessie een tenenkrullende miskleun, maar niet bij MJ! Vanavond heeft het zelfs iets magisch. Martyn is er een beetje onthutst van, maar begrijpt dat hij dit deze avond nog kan klaarspelen: want alles is goed om het gevoelen van eenheid te stimuleren. En het is gewoon fun. MJ introduceert de nieuwe plaat. Ene Ben Wisch was de producer van de nieuwe cd en dat is allerminst een onbekende. In een grijs verleden had Martyn met Wisch samengewerkt, voor ‘Being There’ (1992), maar ondertussen had Ben gescoord als medeproducer van ‘Walking In Memphis’ van Marc Cohn. Drie grammy’s later kwam Martyn met klamme handjes bij Wisch voor ‘Sanctuary’, onnodige schroom want de topproducer stortte zich onverdroten met een team studioratten op het werk. Het resultaat is ernaar: ‘Sanctuary’ kreeg de verzorgde productie die ze verdiende. Joseph speelt de single ‘I’ll Search For You’, een nieuw en meezingbaar anthem.

Het is Martyn natuurlijk niet ontgaan dat het Valentijnsdag is en omdat men het hem toch zou vragen brengt hij met de six string zijn misschien wel mooiste liefdeslied ‘Turn Me Tender’. We waren indertijd aanwezig op het concert waar hij die song voor de allereerste keer prevelde, als try-out; toen het concert in Toogenblik eigenlijk al voorbij was, een stuk na middernacht… Het zalige lied heeft niets van zijn tover verloren: ‘Turn me tender again, fold me into you, turn me tender again, molde me like new. When faith lost its promise I stood there deep blue. Turn me tender, through a union with you’. De emotie gaat diep. Ongetwijfeld speelt hij het ook voor zijn kersverse bruid Justine, die de merchandising (akelig woord!) doet. De stemming slaat helemaal om met het grimmige en wanhopige ‘Luxury Of Despair’. Hij voorziet het van een geweldige gitaarpartij, wat er ons aan herinnert welke technische beheersing MJ bezit. Hij komt er aardig mee in de buurt van de grote Bruce Cockburn, zijn Canadese tegenhanger in het genre, of een Christopher Paul Stelling in de jongere generatie. Even later legt hij de achtergrond uit van deze vlammende aanklacht. Hij vervolgt met het al even schrijnende ‘The Good In Me Is Dead’. Hij nam het pas op in 1999, maar schreef het zo’n acht jaar eerder, naar aanleiding van de wreedheden in ex-Joegoslavië, vanuit het perspectief van een vluchteling uit Kosovo. Cynisme, jazeker, maar gans aan het eind van het optreden zou hij daar op terugkomen… Vanavond draagt hij het op aan alle ‘refugees’ in de wereld.

Veel lichter van toon is ‘Her Name Is Rose’, dat hij ‘mijn meest on-rock-‘n-roll song’ noemt. Het is immers een ode aan zijn ma. Leuk is de anekdote dat zijn hoogbejaarde Rose voor haar verjaardag een… iPad kreeg, wat een ‘foute’ beslissing bleek, want ze stortte zich op de sociale media en adviseert nu zelfs andere oudere mensen daarin! Toen ze de opname van ‘Her Name Is Rose’ toegezonden kreeg vanuit de studio in New Jersey, stuurde ze Martyn enkel dit: ‘Do I get loyalties now?’ Haar zoon draagt de song op aan alle dames ‘in the stadium’ (hij was al even aan het zinspelen op de grote stadions die hij nooit zal vullen… Het kan hem ook gestolen worden!) Interessant is ook dat hij ons toont hoe hij de song in een ‘loop’ van akkoorden schreef zodat het einde automatisch in het begin overgaat: ‘I could go on all night!’ Voor hij het eerste deel afrondt met een wat lichter ‘Sunday’s Coming’ legt hij uit hoe hij op het idee kwam om niet alleen meer er over te zingen, maar  ook eens iets te doen aan armoede en onrecht. Bij een bezoek aan een Palestijns ommuurd dorp, waar geen enkele voorziening is, stond hij perplex van de onverdroten inzet die een lokale welzijnswerker opbrengt in zijn dagelijkse strijd om de mensen een waardig bestaan te bieden, haast tegen beter weten in.

Toen hij aan de man vroeg of ie de moed nooit verloor, was het antwoord dat hij zoiets eenvoudigweg niet kon omwille van zijn eigen kinderen. De brave man sprak de historische woorden: ‘I haven’t got the luxury of despair’, ‘Ik kan het me niet veroorloven te wanhopen’. Het idee voor een strijdbare song was geboren, maar ook de impuls om de handen uit de mouwen te steken. Het Let Yourself Trust onderneemt actie, niet via via (waarbij meestal veel geld verloren gaat om de tussenpersonen te vergoeden), maar direct betrokken en met volledige controle. Het gaat om transparante projecten van een half jaar, waar men telkens een andere hoofdsponsor voor zoekt. Mensen kunnen doneren, maar bij voorbeeld ook ter plekke meewerken. Martyn en Justine gaan zelf ter plaatse en zien wat er moet gedaan worden, waarna ze tot actie overgaan, naargelang de beschikbare fondsen. Het Palestijnse dorp werd een test case: men leverde aan wat de plaatselijke jeugd daadwerkelijk nodig bleek te hebben. Martyn vermeldde ook nog het project in Guatemala waar hij een aantal dagen eind februari gaat werken met een ploeg van niet minder dan 25 vrijwilligers. Maar er zijn ook initiatieven in het eigen Swansea, een actie in verband met het vergeten maar grote probleem van albinisme in Afrika, voor Indianen uit Ontario die slachtoffer zijn van de industriële kwikvergiftiging in het drinkwater. Al dringt Martyn helemaal niets op, het Let Yourself Trust kon tijdens de pauze meteen rekenen op veel belangstelling.

Het tweede deel zet in met het prangende ‘Sing To My Soul’ en ‘The Light Of Guatemala’ (van ‘Sanctuary’) volgt. Dat laatste sluit natuurlijk aan bij het project waar Martyn zich over ontfermt. Het vermelde Engelse koppel groet hij met het tedere ‘Cherry Blossom Girl’, waar hij de ukelele voor bovenhaalt. Met ‘Bobby’ is het weer bloederige ernst. Martyn zag een beklijvende reportage over Ethel, de vrouw van Bobby Kennedy. Niet alleen komt zij daar uit als een ‘amazing woman’, het toont nog eens wat een groot staatsman Bobby had kunnen zijn, als hij niet ten slachtoffer gevallen was, zoals zijn oudere broer John F. Kennedy en Martin Luther King, aan de kortzichtigheid en de graaizucht van lieden die zelf intussen al lang vergeten zijn. Het is een heel sterk moment in de set. Ook ‘Wake Me Up’ (uit één van zijn sterkste cd’s ‘Songs For The Coming Home’) is één en al bezorgdheid. Hij draagt het op aan zijn zieke vader. Zoals zo vaak knoopt hij er een citaat aan vast. Inhakend op ‘On these streets I’m blind’ volgt een hele hap uit U2’s ‘Where The Streets Have No Name’. Ook ‘I’m A Believer’ duikt weer even op, een programmaverklaring en een doordenker, want niets gebeurt gratuit bij Martyn… Na het instrumentale ‘Sanctuary’ kondigt Martyn het aan: ‘Now you expect a… coffee’. Uiteraard bedoelt hij ‘a Bruce Springsteen song’ maar net als hij dat wil zeggen, slaat de koffiemachine in de foyer aan. Hij kiest voor zijn lievelingssong ‘The Promise’ waarin hij de naam vond voor zijn Springsteen coverplaat: ‘Thunder Road, for the tires rushing by in the rain’. Hoewel hijzelf vindt dat hij niet tot de enkels komt van The Boss steekt hij zijn fierheid niet onder stoelen of banken dat hij van diens entourage te horen kreeg dat hij dat die plaat er zeer goed ontvangen werd. Op het gezaghebbende fanzine Backstreets.com werd ‘Tires Rushing By In The Rain’ verkozen tot tweede beste Springsteen cover cd ooit.

Elk optreden brengt ook een onbekende maar interessante figuur op de voorgrond. Ditmaal is dat Aneurin Bevan, de controversiële en dwarsliggende Welshe politicus en redenaar die er naar verluidt voor zorgde dat er voor de eerste maal in de wereldgeschiedenis een welzijnszorg op nationaal niveau ontstond, de National Health Service. Hij eert hem met ‘Let Yourself’, de song die de naam gaf aan de trust. Het krijgt een zeer mooie uitvoering: ‘Whisper to your fears, wrestle with the noise of the night… for you’. We naderen het einde. We mogen nog eens uit volle borst meedoen met ‘There’s Still A Lot Of Love Around Here’. Hij bedoelt het als bedanking, de bedanking die trouwens formeel volgt. Hij vergeet niemand, ook niet zijn Nederlandse begeleider op deze concerten, Wilco. En hij heeft nog een laatste boodschap: ‘De goeien zijn in de meerderheid op deze planeet. Er zijn slechts een handvol slechten. We kunnen ze dus de baas. Daarom mogen we niet cynisch worden’ Waarna hij afgeeft op the land of the free met ‘Lonely Like America’. Het is intussen half twaalf maar er kunnen, nee, moeten nog twee encores af. Eerst is er ‘Land Of Hope And Dreams’ van Springsteen, eindigend met een citaat uit het onverwoestbare ‘People Get Ready’ van Curtis Mayfield. De afsluiter van ‘Sanctuary’ is ook het slot van de avond: ‘Land Of Evermore’ is een ode aan Wales… ‘Maar het gaat net zo goed op voor jullie land’. Een flard ‘Still a lot of love around here’ vat het concert nog eens bondig samen… En voorzeker niemand die zijn handvol ‘klassiekers’ gemist heeft!

Antoine Légat.


Artiest info
website  
facebook  

ARSCENE, HANSBEKE - 14/02/16