VIJAY IYER TRIO, ABDULLAH IBRAHIM MUKASHI TRIO EN CHARLES LLOYD QUARTET @ GENT JAZZ - 11/07/15

Dag 2 van Gent Jazz was een dag om op voorhand in te lijsten voor al wie houdt van hoogstaande hedendaagse jazz, vernieuwend en tegelijk stevig geworteld in de traditie, met op het Hoofdpodium drie kleppers op rij Vijay Iyer, Abdullah Ibrahim en Charles lloyd. Al dat moois wordt fijn omringd met een geslaagd coachingproject onder leiding van Mark Turner op het hoofdpodium en interessante smaakvolle optredens in het sfeervolle kader van de Garden Stage met Yuri Honing Acoustic Quartet en op middernacht Toine Thys Trio. Maar onze aandacht zou vooral gaan naar de live uitvoering van het nieuwe werk van de drie vermelde veteranen.

Vijay Iyer al een veteraan noemen is gelet op zijn leeftijd, 43 jaar wellicht een brug te ver maar naar palmares maatstaven volledig terecht. Niet voor niets wordt hij in internationale polls keer op keer onderscheiden in verschillende categorieën waardoor de rode loper naar de internationale podia breed wordt uitgerold, een fel begeerde reputatie die hij keer op keer alle eer aan doet. Overal kan hij rekenen op lovende concert recensies gekoppeld aan een blijvende creativiteit en productiviteit met maar liefst 4 album releases in anderhalf jaar tijd.

Na zijn succesrijke doortocht als ‘artist in residence’ met drie onderscheiden projecten op Jazz Middelheim vorig jaar grijpt Iyer in 2015 terug naar zijn fameuze reeds elf jaar oude vaste trio waarmee hij in het verleden ‘Historicity’ (2009) en ‘Accelerando’ (2012) maakte en dit jaar ‘Break Stuff’ opneemt . Het is een album waarop alles draait om de ‘break’, nl. het spanningsmoment wanneer er een rustmoment intreedt en er iets gebeurt. Wat dat voor iemand als Vijay Iyer betekent is niet meteen voor de modale jazzliefhebber herkenbaar."Break Stuff" is wat er gebeurt nadat alle formele elementen werden aangewend. Vijay Iyer noemt de break "een tijdspanne om te handelen. Het is de basis voor breakdowns, breakbeats en break dancing ... het kan het moment zijn waarop alles tot leven komt. "

Iyer’s speeltuin voor vanavond is zijn laatste album waaruit hij een reeks nummers plukt. Met zijn vaste trio voelt Iyer zich duidelijk als een vis in het water. Het eerste ‘nummer’ is een langgerekte compositie van een half uur met grote delen/fragmenten uit Break Stuff met o.m. het titelnummer, “Mystery Woman” en “Geeze”. Bassist Stephan Crump onderscheidt zich zowel in de rol van spelverdeler als van rustige baken, alle ruimte latend voor Vijay Iyer’s markant pianospel in interactie met Marcus Gilmore’s soepel drumwerk. Het wordt een hypnotiserende trip met allerlei ritmes en tempowisselingen. Hoewel er heel wat spannende momenten zijn blijft het in zijn geheel wat te afstandelijk doordat souplesse en interactie vooral gedicteerd worden door Iyer’s wiskundig uitgewerkte piano ideeën. Dan zijn het buikgevoel, de spontaniteit en inspiratie meer in balans met de verbluffende speeltechniek in het bijna even lange tweede nummer. Crump en Gilmore kunnen zich voortdurend laten gelden en Iyer demonstreert nog maar eens zijn uniek talent als pianist en componist. Een hoogtepunt is ‘Hood’, een hommage aan technopionier, producer en DJ Robert Hood, dat opgebouwd is rond een enkele pianogroove waarbij bas en drums even virtuoos als aanstekelijk rond mekaar draaien in een opwindend ritmisch samenspel van beats en breaks. Hoewel John Coltrane's “Countdown” meer gefragmenteerd is in Iyer’s opbouw, behoudt het de contouren en de hals over kop energie van het origineel. Het is een even opzwepende als sterke afsluiter van een matig gestart concert. 

De nu 80-jarige Zuid-Afrikaanse Abdullah Ibrahim is ook een jazzpianist én een jazzgrootheid zij het vanuit een heel andere hoek. Hij was er al bij tijdens de eerste editie van het Gent Jazz Festival in 2002 en was ook in 2012 met Ekaya de afsluiter van het Jazz Middelheim weekend. Kon hij drie jaar geleden de aandacht niet helemaal vast houden dan is dat vandaag wel het geval. Hij is een piano meester in het evoceren van melodieuze melancholische meditatieve jazz, introspectief secuur pianospel dat rust ademt, subtiel afgewisseld door cello/contrabas (Noah Jackson) en dwarsfluit/klarinet (Cleave Guyton).

In zijn recenter werk is de pianist contemplatiever geworden, met evocatieve en gevoelige melodielijnen. Zowel in Mukashi (2014) als in The Song Is My Story (2015) vinden we Ibrahims’ verhalende kracht terug. Op Mukashi (Japans voor “Er was eens…”) treffen we de pianist in een eerder nostalgische mood, waarin herinneringen aan zijn thuisland en zijn muzikale achtergronden, en ook de fascinatie voor de Japanse cultuur naar boven komen. Toch blijven de invloeden van Ellington en vooral Monk altijd hoorbaar in zijn muziek.

Achter elke noot zit een ingetogen kracht die bij herhaling transcenderend inwerkt op de luisteraar tot een rustgevende toestand. Tot een diepgaande slaapverwekkende inwerking komt het gelukkig niet daarvoor werkt de subtiele wisselwerking met enerzijds cello/contrabas en anderzijds fluit/klarinet eerder zalvend, waardoor het geheel van een aardse schoonheid is die op een prettige manier de mind vervoert. Abdullah Ibrahim gaat voor onthaasting aan een kabbelend tempo. Het optreden van Abdullah Ibrahim was een oase van rust en genot en het perfecte voorspel voor de magische saxofoon klanken van de hoofdact van de avond.

Het optreden van Charles Lloyd begint enigszins met een valse noot. Het publiek, in het bezit van een genummerde zitplaats, stelt zijn (her)intreden in de tent alsmaar langer uit met als gevolg dat een even punctueel als gedreven performer als Charles Lloyd zich ietwat ontstemd genoodzaakt ziet om met zijn 3 begeleiders in zijn kielzog af te druipen om 5 min. later terug te keren. Lloyd heeft al vanaf het begin van zijn jazzcarrière een neus gehad om zich geregeld met nieuwe jonge talentvolle muzikanten te omringen, een kwaliteit die hij tot op vandaag doortrekt. Zijn klassieker ‘Forest Flower’(1967) met daarop de toen nobele onbekenden Keith Jarrett (piano), Cecil mcBee (bass) en Jack DeJohnette (drums) spreekt voor zich. Het was het begin van een periode als veel gevraagd sessiemuzikant voor allerlei gerenommeerde pop- en rock artiesten als o.m. The Doors en The Beach Boys.

In een fel veranderende business omgeving haakt Lloyd eind jaren 60 vroegtijdig af om weg van de druk van de commercie te zoeken naar puurheid en vrije samenhangen voor zijn muziek. Na een hiatus op plaatgebied van 20 jaar komt Lloyd eind jaren 80 uit zijn isolement. Het is het begin van een zeer vruchtbare periode bij het Duitse onvolprezen ECM label met een reeks van 15 kwalitatief hoogstaande platen die recent ten einde komt met ‘Wild Man Dance’ op het Blue Note label. Verkeerde Charles Lloyd op Jazz Middelheim nog in het illuster gezelschap van klassebakken als pianist Jason Moran, bassist Reuben Rogers en drummer Eric Harland dan kan hij vanavond bogen op een nieuw talentrijk trio met Gerald Clayton (piano), Joe Sanders (contrabas) en Kendrick Scott (drums). Charles Lloyd, inmiddels 77 jaar, blijft een alert en kwiek performer en aan zijn vernieuwingsdrang komt voorlopig geen einde.

Het blauwe licht wordt gedempt en Lloyd en Co opereren in het halfduister. De focus is totaal voor een integrale uitvoering van Wild Man Dance, een suite in 6 delen die 55’ zou duren. Het publiek, zich niet bewust van wat komen gaat wordt van minuut tot minuut meegezogen in de wondere jazzwereld van Charles Lloyd:  een soort interactieve natuurlijke flow met de andere muzikanten die Lloyd over de lengte van een heel concert weet op te bouwen en je op het puntje van je stoel doet zitten. Zijn loepzuiver saxofoon timbre is onmiddellijk herkenbaar en zijn magische tussenkomsten zijn een streling voor het oor, een verkenning van de ‘zachte’ kant van zijn tenorsaxofoon die nu eens smekend dan weer zijdezacht,luchtig of spiritueel klinkt.

Lloyd is sowieso de spil van de groep, toch is het niet wachten tot wanneer hij ‘overneemt’ dat er wat gebeurt. Het samenspel verloopt vlekkeloos en de jonge bandleden krijgen voldoende ruimte om te schitteren waarbij pianist Gerald Clayton’s expressieve spel het meest opvalt en zodoende Lloyd van weerwerk voorziet. Lloyd drijft (on)gewild de spanning op door het uitblijven van een applausmoment waardoor de ontlading op het eind nog groter wordt.

Lloyd’s beginmoment van het concert heeft helemaal geen invloed gehad op zijn manier van musiceren tijdens het concert. Toch legt Lloyd tijdens de encore de muziek even stil om zich te excuseren en gelijk een anekdote te vertellen over onze Toots Thielemans die hij in 2010 ontmoette op een festival in Kaapstad (Zuid Afrika) samen met Toots’ manager Dirk Godts waarop Lloyd wou weten hoe lang Toots, die toen al achter in de tachtig was, nog wou spelen en Dirk prompt 12 jaar zei. Groot was de consternatie toen Dirk amper 54 jaar ’s anderendaags overleed en Lloyd Toots alsnog ging opzoeken voor een troostend woord. “Dit is voor jou Toots”, een mooi slot van een over de hele lijn schitterend concert.      


Marc Buggenhoudt

Foto © Bruno Bollaert & © Jos L. Knaepen

Artiest info
website  
facebook  

GENT JAZZ - 11/07/15